Praca w życiu człowieka w ujęciu filozoficznym i prakseologicznym

Poglądy na pracę
jako celową działalność człowieka, polegającą na przekształceniu dóbr przyrody
i przystosowaniu ich do zaspokojenia potrzeb ludzkich, a tym bardziej poglądy
na wartość pracy produkcyjnej zmieniały się przez wieki. W ustroju wspólnoty
rodowej traktowano ją jako swoistą konieczność życiową, ciążącą w zasadzie w
równym stopniu na wszystkich jednostkach dorosłych i sprawnych. W okresie
niewolnictwa praca fizyczna, zepchnięta głównie na barki niewolników, była
przedmiotem przymusu i pogardy, szczególnie ze strony warstw wyższych, a więc
kapłanów, filozofów i władców.
W feudalizmie, a
szczególnie według panującej wówczas ideologii chrześcijańskiej, pracę
traktowano różnie: jako konsekwencję „grzechu pierworodnego" i „dopust
boży" (praca jako pokuta), a także jako środek konieczny do utrzymania w
zdrowiu ciała i duszy, jako źródło pewnych cnót, ważnych ze względu na cel
ostateczny. W czasach nowożytnych, szczególnie w wiekach XVII i XVIII, pracy
produkcyjnej człowieka zaczęto przypisywać różne wartości, w tym wartość
moralną (poglądy moralistów tego okresu) i ekonomiczną (poglądy ideologów,
zwolenników ustroju kapitalistycznego). Zasadniczy wpływ na kształtowanie się
współczesnych poglądów na pracę wywarły dominujące nurty społeczno -
filozoficzne wieków XIX i XX.
I. Praca
traktowana z różnych punktów widzenia:
a) Z pozycji
nauki, religii, doświadczenia
-
Praca człowieka stanowi przedmiot szeroko zakrojonych badań wielu dyscyplin
naukowych, w tym:
-
Filozofii pracy zajmującej się wpływem pracy ludzkiej na przeobrażenia świata i
człowieka. Bada poznawcze, moralne i estetyczne aspekty pracy.
-
Fizjologii pracy - nauka zajmująca się zmianami w organizmie człowieka
pracującego.
-
Ergonomii pracy zajmującej się problematyką dostosowania warunków pracy do
morfologicznych, fizjologicznych i psychologicznych możliwości człowieka w celu
zapewnienia maksymalnej wydajności bez powodowania ujemnych skutków dla
zdrowia.

-
Prakseologii, która jest ogólną teorią sprawnego działania, formująca zasady,
prawidłowości i reguły postępowania ukierunkowana na osiągnięcie celu w sposób
najbardziej skuteczny, ekonomiczny i oszczędny. Obejmuje wszystkie rodzaje
aktywności człowieka. Stanowi podstawę teoretyczną dla naukowej organizacji
pracy. Ma znaczenie dla pedagogiki pracy.
Głównym zadaniem
prakseologii jest uświadomienie, sformułowanie, uzasadnienie i systematyzacja
zaleceń ogólnych i przestróg dotyczących sprawności i skuteczności działań,
tzn. ich praktyczności. Jest to nauka o dobrej robocie. Twórcą prakseologii na
gruncie polskim jest Tadeusz Kotarbiński główne dzieła to „Traktat o dobrej
robocie", „Sprawność i błąd".
-
Psychologia pracy zajmuje się głownie przystosowaniem człowieka do warunków
pracy, przystosowaniem urządzeń technicznych pracy do człowieka (psychologia
inżynieryjna), kształtowaniu stosunków międzyludzkich w procesach pracy.
-
Socjologia pracy zajmuje się społeczną rolą pracy i społecznymi jej
uwarunkowaniami. Znaczenie pracy w procesach życia zbiorowego.
-
Pedagogika racy zajmuje się problemami wychowania przez pracę, kształcenia
politechnicznego, doskonalenia ogólnego i zawodowego pracowników.
Wyżej wymienione
dyscypliny wskazują na pracę jako świadomą, planową, dobrze zorganizowaną
czynność ludzką, w której wymagane są wysokie kompetencje, kwalifikacje i
wysoki poziom odpowiedzialności zawodowej.
-
Z punku widzenia religii pracę można było traktować jako konsekwencję „grzechu
pierworodnego", jako pokutę (katolicyzm w okresie feudalizmu) lub
traktowanie pracy jako płaszczyzny gdzie udowadnia się własną wiarę (kalwinizm,
purytanizm). Współczesne poglądy na temat pracy z książki Stefana Kardynała
Wyszyńskiego pt.:
„Duch pracy
ludzkiej". Cytaty:
jesteśmy przekonani, że praca ludzka pomimo jej ciężaru
jest naszą potrzebą, naszą radością, jest wielkim błogosławieństwem
ludzkości".

„Praca była obowiązkiem człowieka od pierwszych dni jego
życia. Nie jest więc ona następstwem grzechu pierworodnego, nie jest karą za
nieposłuszeństwo. Przeciwnie, jest ona związana z naturą rozumną człowieka
".

„Dwa cele, które każdy człowiek w swojej osobistej pracy
powinien osiągnąć:

udoskonalenie rzeczy i udoskonalenie człowieka pracującego
".

- Jeżeli chodzi o doświadczenia jakie
człowiek zdobywa w wyniku pracy to na pewno może podnieść swój poziom
materialny, a przez to wyższą pozycję w społeczeństwie co niewątpliwie
przyczynia się do poprawy jego samopoczucia, wzrasta poczucie własnej wartości
oraz standard życia. Praca jest czynnikiem kształtującym osobowość. Człowiek
pracujący rozwija się, styka się z nowymi technologiami, systemami wartości
reprezentowanymi przez ludzi z jego otoczenia. Praca stawia wyzwania, których
realizacja pociąga za sobą często zmiany w myśleniu i postępowaniu człowieka.
Praca wpływa na rozwój fizyczny człowieka, wyzwala inicjatywę twórczą aktywność
tak myślową jak i czynnościową.

b) Praca
traktowana z punktu widzenia filozofii uniwersalistycznej, chrześcijańskiej,
pragmatystycznej, marksistowskiej. (Uniwersalizm - doktryna etyczna stawiająca
dobro ogólne wyżej od indywidualnego)
Teza podstawowa dla kontekstu uniwersalistycznego, a tym samym dla
uniwersalnego systemu wartości, wyrażana jest najczęściej za pomocą formuły:
- praca jest
wartością uniwersalną, tą wartością dzięki której powstają i funkcjonują
wszystkie inne wartości;
- praca stanowi podstawowy miernik
wartości człowieka. Powyższe właściwości pracy człowieka dobitnie zaakcentował
Jan Paweł II w Encyklice o pracy ludzkiej - Laborem exercens - pisząc: „Praca
jest dobrem człowieka - dobrem jego społeczeństwa - przez pracę bowiem człowiek
nie tylko przekształca przyrodę, dostosowuje ją do swoich potrzeb, ale także
urzeczywistnia siebie jako człowieka, a także poniekąd bardziej staje się
człowiekiem"
Podsumowując
powyższe tezy Z. Wiatrowski pisze:
- każdy człowiek,
tym bardziej sprawny fizycznie i psychicznie ma prawo do pracy, a organizacja
życia społecznego winna gwarantować realizację tego prawa
- każdy człowiek powinien uzyskać
przygotowanie do pracy, które zagwarantuje mu szansę bycia podmiotem w każdej
sytuacji pracowniczej
- każdy pracujący ma prawo do pozyskania
w drodze pracy zawodowej minimum środków gwarantujących jemu i jego najbliższym
stan ludzkiej egzystencji
- bezrobocie powstające na skutek gry
czynników ekonomicznych, godzi w istotę człowieka, zdolnego i pragnącego
realizować swoje naturalne prawo do pracy oraz związane z tym powinności
zawodowe.
Konfrontacja
owych założeń filozofii uniwersalistycznej z realiami życia codziennego skłania
do przypuszczania, iż uniwersalistyczny sposób myślenia o pracy może mieć
istotne znaczenie w regulacjach konstytucyjnych i ustawowych.
Z punktu
widzenia filozofii chrześcijańskiej:
- Praca stanowi
właściwość człowieka od chwili jego stworzenia. Jest ona na trwałe związana z
naturą rozumną człowieka, z jego istotą, egzystencją i rozwojem osobowym.
Stanowi ona podstawowy wymiar bytowania człowieka na ziemi.
- Praca, poza Bogiem i człowiekiem,
stanowi wartość najwyższą, bowiem jest ona źródłem Wszelkich innych wartości
oraz drogą doskonalenia nie tylko rzeczy, ale i samego człowieka.
- Pracę rozpatrywać należy w
dwóch podstawowych aspektach: podmiotowych i przedmiotowych. Biorąc początek w
ludzkim podmiocie, skierowana jest ona ku zewnętrznemu przedmiotowi, zakłada
swoiste panowania człowieka nad rzeczami, przedmiotami i nad Ziemią.
- Pracę ludzką widzieć też należy w
podwójnym wymiarze: indywidualnym i społecznym.

Spojrzenie Kościoła katolickiego na pracę w taki sposób czyni
doktrynę katolicyzmu współczesnym nurtem społeczno - filozoficznym o doniosłym
znaczeniu dla teorii i praktyki dnia powszedniego.
Z punktu
widzenia pragmatyzmu, materializmu utylitarnego, a w pewnym stopniu marksizmu
praca interesuje nas jako źródło zarobkowania i gwarancja ludzkiej egzystencji.
Chodzi głownie o zbliżeniu filozofii do życia. Ten kierunek myślenia
upowszechnili w końcu XIX w. W. James i J. Dewey oraz K. Marks i F. Engels,
którzy wykazali, że punktem wyjścia dla owej filozofii jest analiza pojęć,
wyjaśniająca ich genezę i rolę w działaniu praktycznym oraz w doświadczeniu,
rozumianym jako proces przystosowawczego współoddziaływania organizmu i
rzeczywistości. James i Dewey twierdzą, że funkcja pojęć polega na ukazaniu
możliwości do rozwiązywania problemów, a ich znaczenie przejawia się w
działaniu i w obiektywnych reakcjach na określone sytuacje.
W Polsce
powyższą problematyką zajął się S. I. Brzozowski, twórca koncepcji „filozofii
pracy i swobody", której założeniem była teza o zależności rzeczywistości
zewnętrznej od ludzkiej działalności. Brzozowski twierdził, że człowiek styka
się ze światem nie poprzez czystą myśl, lecz przez pracę.
W koncepcji
marksistów, praca jest głównym czynnikiem i wyrazem postawy decydującej o
wykorzystaniu możliwości życiowych człowieka.
- Oddziałując za
pośrednictwem pracy na przyrodę zmieniając ją „człowiek zmienia zarazem swoją
naturę. Rozwija drzemiące w niej moce i podporządkowuje grę tych sił swojej
własnej zwierzchności" twierdził K. Marks.
- „Praca jest pierwszym, podstawowym
warunkiem wszelkiego życia ludzkiego i to w takim stopniu, że w pewnym sensie
należy powiedzieć: praca stworzyła samego człowieka" stwierdził Engels.
2. Różnice
dotyczące sposobu traktowania pracy oraz zbieżności w wyżej wymienionych
poglądach:
- Zachodzi
wyraźna różnica w poglądach na genezę pracy ludzkiej. Według doktryny
chrześcijańskiej
Bóg stworzył człowieka na obraz i podobieństwo swoje, zobowiązując go między
innymi do pracy do „czynienia ziemi sobie poddaną". Z kolei w koncepcji
marksistowskiej - „praca stworzyła samego człowieka".
- Zachodzi także różnica w kwestii celu
pracy człowieka. Kościół obok celów -
ekonomicznego,
społecznego i osobowo - twórczego wyróżnia też cel metafizyczny, ostateczny,
który wyrażany jest w obiegowej sentencji: „Módl się i pracuj, a będziesz
zbawiony".
- Dostrzegalna jest zbieżność poglądów
na istotę pracy człowieka i na jej podstawowe funkcje. W każdym przypadku pracę
rozpatruje się w dwóch podstawowych aspektach -podmiotowym i przedmiotowym. W
konsekwencji pracę traktuje się:
- jako swoistą
formę stosunku człowieka i przyrody
- jako formę
więzi między jednostkami ludzkimi
- jako formę
stosunków społecznych

3. Aktualną wykładnię poglądów Kościoła
katolickiego na pracę ludzką stanowią: praca Stefana Wyszyńskiego pt.: „Duch
pracy ludzkiej", Jan Paweł II - Encyklika o pracy ludzkiej „Laborem exercens",
Jan Paweł II - przemówienie na 68 Sesji Międzynarodowej Organizacji Pracy
(Genewa 15 VI 1982 r.) oraz homilia podczas spotkania z wiernymi w Gdańsku w
dniach VI wizyty w Polsce.
4.
Wykładnię poglądów świeckich na pracę człowieka stanowią w/w nauki w punkcie l
a, oraz poglądy wymienione w powyższym tekście.
Podsumowując
należy stwierdzić, że zawsze i wszędzie liczyć się może tylko praca
rzeczywista, praca sensowna, praca stanowiąca autentyczne źródła przeróżnych
wartości. Chodzi oto, aby człowiek pracujący zawodowo nie tylko zdobywał środki
do życia, ale także aby stawał się bogatszy wewnętrznie, aby wzbogacał
nieustannie swoją osobowość, aby poszerzał swoją szansę samorealizacji stawał
się człowiekiem rzeczywistym, a tym samym podmiotem pracy.
Część II -
Praca jako wartość. Podstawowe formy działalności
człowieka.
Zygmunt
Wiatrowski w książce „Podstawy pedagogiki pracy” pisze, cytuję:
„Przez działalność człowieka rozumie się najczęściej, postać działania
będącego pasmem czynów rozłożonych w większym przedziale czasu, działania
któremu przyznaję się pewien wyższy poziom doniosłości (ważności)”.
Mówiąc prościej jest to świadome, celowe
działanie człowieka zmierzające do:

- wyznaczenia celu – działanie z
rozmysłem
- wyznaczenia
warunków
należących do rzeczywistości
- wyznaczenia
środków
przystosowanych do celu i rzeczywistości

Podstawowymi formami działalności
człowieka są:

- zabawa
- nauka (uczenie
się)

- praca (praca
zawodowa)

oraz
- walka,
twórczość, wypoczynek jak i działalność społeczno-kulturalna
.

ZABAWA

Jest
to forma działalności ludzkiej wykonywana głównie dla przyjemności. Zabawa to
działanie, które nie jest nastawione na wartości materialne i nie jest
podyktowana motywami praktycznymi ani utylitarnymi (dającymi korzyść).
Celem zabawy jest dawanie przyjemności,
umożliwienie zaspokojenia indywidualnych potrzeb, zainteresowań, ułatwienie
wejścia w życie społeczne (szczególnie w odniesieniu do dzieci) jak i
poznawanie rzeczywistości i dostosowanie jej do własnych potrzeb.
Przykład: Każdy lubi się bawić, zarówno
dziecko jak i człowiek dorosły.

Łatwiej przyswajać dziecku wiedzę
w trakcie zabawie, młodzieży

luźnych ćwiczeń niż nudnych wykładów. Dorośli również korzystają
z zabawy, rozwoju swych
zainteresowań, hobby, umiejętności

wypoczynku, spędzenia wolnego czasu co daje wiele satysfakcji



NAUKA

Nauka czyli uczenie się, to forma
działalności dzięki której jednostka przygotowuje się do samodzielnego i
prawidłowego uczestnictwa w życiu oraz pracy zawodowej. Niezależnie od formy uczenia
się (pamięciowe, po przez naśladownictwo, czy metodą prób i błędów itp.) jest
to proces gromadzenia umiejętności, doświadczeń jednostki co zawsze prowadzi do
osiągnięcia zamierzonego wyniku (celu).
Przykład: Uczy się przedszkolak,
nastolatek, jak i człowiek dorosły i w każdym

wypadku ta forma działalności nie wyklucz zabawy ani pracy lecz stanowi nieodmienny
atrybut naszej codzienności. Każda nowa czynność, nowe doświadczenie jest naszą
nauką.

PRACA

Jest to podstawowa forma działalności
człowieka wypełniająca ponad połowę życia, najczęściej decydująca o kształcie i
wyrazie tego życia.
Praca w kategorii „pracy zawodowej” to
działalność ludzi organizowana społecznie tak, aby prowadziła do powstania
wytworów i usług społecznie wartościowych jak i podnoszenie wartości życia
wykonujących ją jednostek i członków ich rodzin.
Przykład: W pracy i dzięki niej
wytwarzają się między ludźmi więzi społeczne,

określające stosunek jednostki do
społeczeństwa oraz kultury.

Żeby godnie żyć
trzeba pracować, jak mówi staropolskie przysłowie

„bez pracy nie ma
kołaczy” czyli nie jesz jak nie pracujesz.

WALKA I
TWÓRCZOŚĆ

Jest to forma działalności wyodrębniająca
się z tematu pracy a zarazem uzewnętrzniająca poprzednie trzy formy
działalności. Żadna z wymienionych wcześniej form działalności nie występuje
bez nasączenia w większym lub mniejszym stopniu elementami walki lub
twórczości.
- Walka występuje w toku zabawy, uczenia się i w toku pracy
(np. walka o wynik)
- Twórczość można wyróżniać w dziedzinach kształcenia swojego
życia, w doskonaleniu życia innych, rozwiązywaniu problemów (np. w zarządzaniu)
- Działalność społeczno-kulturalna (artystyczna) chociaż
wyodrębniona od pozostałych form działalności, to jednak mająca ścisły związek
z zabawą i nauką.
Przykład: działalność hobbystyczna czy działalność
społeczna, która w krajach

wysoko cywilizowanych stanowi miernik stopnia zaangażowania
jednostek w grupach społecznych.

Zdefiniowaliśmy powyżej pojęcie
działalności i samo pojęcie pracy jako świadome działanie człowieka poparte
określonymi celami.
A wartość pracy
?

Odczucia i aspekty co do wartości pracy

Pracę można traktować jako powołanie,
źródło zarobkowania i szansę samorealizacji. Poprzez pracę, w wyniku której
powstają dobra materialne, tworzone są też wartości kulturowe i społecznie
znaczące usługi. W procesie pracy powstają wytwory społecznie użyteczne,
warunkujące nieustanny rozwój społeczno-ekonomiczny i dobrobyt jednostki. Praca
gwarantuje konieczny człowiekowi kontakt społeczny i realizację jego
różnorodnych potrzeb.
Praca jednak to
nie tylko wykonywanie określonych przynoszących widoczne efekty czynności.
Praca jest również stymulatorem dla zaspokajania potrzeb intelektualnych. Praca
jest źródłem i niezbędnym warunkiem egzystencji ludzkiej. Praca jest sposobem
tworzenia przez człowieka jego własnego życia, wyznacznikiem miejsca człowieka
w społeczeństwie. Jest także podstawą rozwoju moralnego, bowiem tworzy
materialne podstawy realizacji zamierzeń.
Dzisiaj, stojąc u progu nowego wieku
wiemy, że rola pracy w życiu każdego człowieka jest ogromna. Praca ma wpływ na rozwój fizyczny człowieka, wyzwala w
człowieku inicjatywę oraz twórczą aktywność myślową.
Praca dostarcza
nam przeżyć estetycznych, przynosi zadowolenie i radość, niekiedy jednak
stanowi źródło trudności i zmartwień, czasem także wprowadza człowieka w stan
niezadowolenia, zniechęcenia, a nawet frustracji (co ostatnio jest częstym
atrybutem naszej codzienności).
Z punktu widzenia pedagogiki, pracę i jej
wartość można zdefiniować na podstawie relacji człowiek – wychowanie – praca, rozszerzając tę definicję o pojęcie
przygotowania do życia.
Pedagogika pracy
skupia się na szeroko rozumianej edukacji, skuteczności kształcenia i
doskonalenia zawodowego, warunków osobowych i materialnych jak i przygotowania
człowieka do pracy.
Pedagogika pracy
sugeruje niejako fakt, że aby praca stała się źródłem satysfakcji zarówno tej
materialnej jak i tej intelektualnej należy sobie uświadomić jak wiele zależy
od prawidłowego wychowanie, edukacji a co za tym idzie od przygotowania do
życia w społeczeństwie.
Wychowanie
dzieci już od najmłodszych lat w poczuciu szacunku do pracy, radości z
wykonywania pomocnych rodzicom czynności zaowocuje w przyszłości lepszym
przygotowaniem do bycia członkiem społeczeństwa. Dla przykładu dziecko, które
partycypuje w drobnych nawet pracach domowych jest poddane bardzo szerokiemu
działaniu wychowawczemu. Dziecko uczy się nie tyko określonych prac, ale i
czerpie z ich wykonywania satysfakcję, oraz zaspokaja potrzebę nauki i pomocy
innym.
Edukacja winna o ile to możliwe dawać dziecku
szansę na poznanie siebie, swoich możliwości i zainteresowań. Winna ukazać
dziecku wachlarz możliwości jakie oferuje mu nauka i technika. Te zawodoznawcze
działania pomogą sprawdzić predyspozycje danej jednostki do wykonywania
określonego zawodu, odkryć zdolności i talenty.
Wychowanie,
przygotowuje człowieka do życia, a w konsekwencji przygotowuje człowieka do
pracy.

Dokonując podsumowania możemy stwierdzić,
że działalność i praca człowieka może być pojmowana w kilku różnych aspektach:
- Wychowawczym, gdzie podkreśla się rolę wychowania
przez pracę
- Moralnym, który mówi o
sposobie traktowania pracy, jej wykonywania i przeżywania.
- Ekonomicznym, gdzie daje ona
człowiekowi kontakt społeczny.
- Psychologiczno-fizjologicznym stanowiącym warunek rozwoju człowieka i traktującym pracę
jako obiektywną wartość i potrzebę działania.
Jak wnika z powyższych koncepcji i rozwiązań praca jest więc wartością przypisaną człowiekowi niejako „z natury”.
Aby prawidłowo funkcjonować trzeba mieć środki, a to bezpośredni wiąże się z
pracą. Praca jest dla człowieka podstawa jego bytu i powinna być źródłem
satysfakcji.

W tej i wielu innych
wypowiedziach wielokrotnie użyto słowa „praca”, nadano mu różnego
znaczenia i różnej wartości. Od
dostojnych, bogobojnych określeń do ostrych realistycznych, pompatycznych
określeń z okresu komunizmu, znaczenie słowa „praca” zależało od miejsca i czasu w historii życia
człowieka.
A obecnie – jakie znaczenie ma dla nas słowo „praca”, „wartość
pracy”?
Najlepiej określił to Ryszard Jedliński przeprowadzając analizę
wypowiedzi uczniów kończących szkołę podstawową .
Zadaniem badanej
młodzieży , człowiek jest zobligowany zarówno przez nakazy religijne, jak i
świeckie normy społeczno moralne do uczciwego wykonywania pracy.
Jest ona czynnością nieuniknioną, przynoszącą wymierne korzyści
społeczne i przyczyniają się do właściwego funkcjonowania jednostki ludzkiej w
społeczności. np.:
„Praca jest nieunikniona. Każdy musi swoją
pracę wykonywać. Musimy

pracować, jeśli chcemy aby dobrze
funkcjonowało nasze społeczeństwo”

Większość uczniów uważa, że wykonującym pracę należy się
satysfakcja z wykonywanych zadań.
„Praca powinna dawać zadowolenie, że można ją wykonać”
Praca zdaniem badanych ósmoklasistów
jest niezbędna dla zaspokojenia potrzeb życiowych każdego człowieka. W pełni
dostrzegają trud pracy, marząc wszakże o tym, by była przyjemna i dawała
satysfakcję, nie uznają pracy za zło konieczne.
„Praca uszlachetnia, daje siłę i kształtuje charakter”
„Praca to poszerzanie swej wiedzy i
doskonalenie swych umiejętności”

Cel pracy w opinii uczniów ma wyraźny instrumentalny wymiar, co
zostało jednoznacznie zwerbalizowane w większości definicji.
„Praca jest środkiem utrzymania siebie i swojej rodziny”
„W dzisiejszych czasach kto nie ma pracy,
umiera z głodu lub załamuje się

psychicznie”
Około 12% uczniów próbuje interpretować wartość pracy za pomocą
poniższej metafory, która uwypukla dotychczasowe doświadczenia egzystencjalne
młodzieży:
„Bez pracy nie ma kołaczy, aby coś mieć, trzeba pracować”
„Bez pracy nie ma kołaczy. Aby jeść,
trzeba na to zapracować”

Rozumienie przez uczniów pojęcia „praca” jest rozumieniem
potocznym. Językowy obraz pracy dostrzegany przez ósmoklasistów jawi się jako obraz ukształtowany w
doświadczeniach rodzinnych i środowiskowych oraz częściowo tylko w toku
edukacji szkolnej. Na perspektywę interpretacyjną słowa i przyjęty przez
uczniów punkt widzenia znaczący wpływ miały zmiany społeczno-kulturowe w
ostatnich kilku latach w Polsce.

Aksjologiczny (wartościowy) wymiar słowa „praca” jest więc
wyraźnie zubożony i odnoszący się do przestrzeni dóbr materialnych i tu
winniśmy widzieć swoją rolę jako studenci pedagogiki, przyszli doradcy
zawodowi.

Kategoria: