WPŁYW GRUPY RÓWIEŚNICZEJ NA

INTEGRACJĘ KLASY

PLAN :

1 . Grupa i jej cechy .

2 . Charakterystyka grup rówieśniczych .

3 . Struktury grupy .

4 . Analiza struktury socjometrycznej klasy jako grupy .

5 . Wpływ grupy na spójność klasy .

6 . Funkcje wychowawcze grupy .

1 . Grupa i jej cechy .

Człowiek już od momentu urodzenia uczestniczy w różnego rodzaju
grupach . Pierwszą z nich jest rodzina , która dla większości jest grupą
najważniejszą .

Stopniowo
każde dziecko wchodzi i przynależy do wielu grup : grono przyjaciół, znajomych
, rodziców , krewnych , grupy rówieśników w szkole i poza nią , a następnie
organizacji społecznych , politycznych , grupy towarzyskiej i zawodowej oraz
własnej rodziny . Przynależność do grupy na ogół sprzyja wytworzeniu się
poczucia silnego związku i solidarności z członkami tej grupy . Ma to duże
znaczenie dla procesu kształtowania się osobowości dziecka .

Bliskie więzi między członkami oraz
poczucie przynależności do grupy zaspokajają elementarne potrzeby dziecka
zwłaszcza potrzebę bezpieczeństwa i miłości utrwalają jego system wartości ,
zapewniają stabilizację emocjonalną i światopoglądową oraz prowadzą do zachowań
rywalizacyjnych i do identyfikacji z grupą .

Istotną cechą grupy jest jej cel –
pewien stan końcowy lub wartość na zdobyciu której zależy wszystkim członkom
grupy . Cel może być ukształtowany w grupie lub narzucony z zewnątrz . Im cel
jest jaśniejszy , lepiej określony i akceptowany przez większość tym większa
jest atrakcyjność grupy , zwiększa się również motywacja do działania .

Bardzo ważnym czynnikiem grupy są
normy , którym w różnym stopniu podlegają wszyscy członkowie grupy . Istnieją normy
prawne , moralne i obyczajowe . Różnią się one siłą zawartego w nich zakazu lub
nakazu , rodzajem konsekwencji przewidzianych za ich naruszenie i
zobowiązaniami . Zakresy poszczególnych norm pokrywają się ze sobą lub nie .
Nie wszystkie zakazy prawne pokrywają się z moralnymi lub obyczajowymi .

Bardzo istotnym elementem
funkcjonowania grupy jest pozycja jej członków . Pełni więc dane dziecko
określoną rolę w grupie .

2 . Charakterystyka
grup rówieśniczych .

Grupa rówieśnicza jest to określona
zbiorowość ludzi w tym samym lub bardzo zbliżonym wieku , między którymi pod
wpływem styczności bezpośrednich powstają z reguły więzi przyjaźni .

Grupy rówieśnicze są podstawową formą
życia społecznego młodzieży , klasa natomiast ją odwzorowuje dlatego bardzo
ważne dla każdego nauczyciela jest znajomość procesów , które w niej zachodzą .

Czynnikami wiążącymi w grupie
rówieśniczej są oprócz wieku przynależności do wspólnej struktury
organizacyjnej , występowanie określonych kontaktów , brak istotnych różnic w
poziomie wiedzy i rozwoju intelektualnym jej członków .

Więź w grupie rówieśniczej ma charakter nieformalny i odróżnia je
od grup zdominowanych więziami formalnymi , gdzie dominuje określona postawa
wobec wypełnionych ról społecznych . Biorąc pod uwagę kontakty społeczne można
wyodrębnić 4 podstawowe typy grup rówieśniczych :

-

rówieśniczy krąg towarzyski – mała najwyżej
kilkunastoosobowa grupa bez organizacji wewnętrznej , więź społeczna oparta
jest na związkach uczuciowych i stosunkach towarzyskich . Młodzież skupiona w
kręgu wspólnie spędza wolny czas wypełniony różnymi formami kontaktów
towarzyskich . Zbyt duża aktywność jednostki w kręgu może spowodować jej
zaniedbania w nauce i wykonywaniu obowiązków domowych ,

-

rekreacyjna grupa działania – to również mała grupa
skupiająca młodzież , wypełniająca czas wolny zabawą , różnymi formami
rekreacji i sportu . Jednostka przyjmuje tu postawę solidarności i wzajemnej
odpowiedzialności członków za siebie jak również udzielania pomocy innym .

-

paczka – mała grupa społeczna złożona z członków danego
kręgu , funkcjonująca poza jego strukturą i charakteryzująca się większą
częstotliwością spotkań . Paczka składa się z kilku osób , które łączą wspólne
zainteresowania , potrzeby , nawyki lub sympatia .

-

banda – względnie trwała grupa nie dopuszczająca do
interwencji i kontroli swej działalności osób postronnych . Więzi społeczne
kształtują się w oparciu o wspólne interesy i zadania zaspokajające potrzeby
zrzeszonych w niej członków .

Banda przypomina swoją działalnością
paczkę , zależy jej członkom

jednak na osiągnięciu celów
w zbiorowym działaniu . W bandzie jest wymóg większej lojalności , a przywódca
wymaga bezwzględnego podporządkowania się pozostałych członków .

Grupy rówieśnicze są
ze względu na sposób powstawania grupami nieformalnymi . Tworzą się
spontanicznie z chęci do wspólnego przebywania w określonym i akceptowanym
przez wszystkich celu . Grupy te charakteryzują się :

-

mało stabilną strukturą wyrażającą się w sieci powiązań i
kontaktach

interpersonalnych ,

- względną spójnością będącą wyrazem wewnętrznych więzi
określanych dość

często w silnym poczuciu „
my „ ,

-

określonym statusem czyniącym grupę atrakcyjną dla jej
członków ,

-

odrębnością wyrażającą się w wyraźnie określonym celu
działania ,

-

widocznym podziałem ról społecznych ,

-

określoną i możliwą do przewidzenia długotrwałością
funkcjonowania .

3 . Struktury
grupy .

Ustalenie struktury socjometrycznej
grupy dokonywane jest najczęściej za pomocą tzw. socjogramu – jest to graficzne
przedstawienie układu pozycji powiązanych ze sobą stosunkami lubienia lub
nielubienia . Ten typ struktury jest najlepszym przykładem struktury
nieformalnej . W socjometrii technika polega na tym , że członkom grupy zadaje
się pytanie , lub pytania w zależności od tego co nas interesuje . W
socjogramie poszczególnych członków grupy przedstawia się w postaci punktów w
przestrzeni , natomiast wybory przez nich dokonywane ukazuje linia łącząca
punkty . Jeżeli interesuje nas struktura grupy stosuje się socjogram
hierarchiczny uwarunkowany liczbą wyborów skierowanych do poszczególnych osób
analiza socjogramów doprowadza do wyróżnienia typowych elementów struktur
socjometrycznych i różnych rodzajów tych struktur . Wyróżnia się :

1.

Parę – kiedy
dwie osoby wybierają się wzajemnie .

2.

Łańcuch – gdy
osoba A wybiera osobę B , a ta C itd.

3.

Gwiazdę – w
której jedna osoba z grupy otrzymuje bardzo dużo wyborów , ale sama ich nie
odwzajemnia .

4.

Sieć – wszyscy
członkowie wybierają wszystkich .

5.

Klikę – stanowi
podgrupę wzajemnie wybierających się osób , które będą członkami większej grupy
odrzucają pozostałych .

4 . Analiza struktury socjometrycznej klasy jako grupy .

Chcąc zbadać
wpływ grupy rówieśniczej ba integrację klasy przeprowadziłam badanie
socjometryczne . W klasie szóstej dzieci uzupełniły ankietę odpowiadając na
trzy pytania :

1 . Z kim chciałbyś siedzieć w gimnazjum , a z kim nie ?

2 . Kogo z klasy zabrałbyś z sobą na wakacje , a kogo nie ?

3 . Kogo wybrałbyś na gospodarza w gimnazjum w klasie I , a
kogo nie ?

Analizując socjogram można stwierdzić ,
że w klasie nie ma gwiazdy . Najwięcej odpowiedzi twierdzących zebrał chłopiec
Sławek – 7 , a zaraz za nim jego kolega Maciek – 6 . Można na tej podstawie
powiedzieć , że uczniowie ci cieszą się dużą popularnością w grupie .
Jednoznacznie najwięcej odpowiedzi przeczących otrzymała Beata – 12 . Wskazuje
to na odrzucenie dziewczynki , brak akceptacji w grupie . Przyczyny nie
akceptacji dziewczynki tkwią prawdopodobnie w nastawieniu rodziców pozostałych
dzieci do Beaty . Jest to dziecko niedopilnowane , często brudne przez co
odrzucane przez pozostałych członków klasy . Z przeprowadzonego socjogramu
wynika , że prawie każde dziecko w jednym lub kilku pytaniach odpowiedziało – nie w stosunku do Beaty .

5 . Wpływ grupy rówieśniczej na spójność klasy .

Z powyższego
zestawienia wynika , ze grupa rówieśnicza ma bardzo duży wpływ na integrację
klasy . Weźmy pod uwagę klasę bez jej kozła ofiarnego –Beaty . Jest to grupa
względnie spójna , mająca więzi wewnętrzne , pomagające sobie nawzajem . Maja
wspólne cele – zabawę , pomagają sobie w nauce , pożyczają potrzebnych pomocy .
Są to jak by ich niepisane normy postępowania . Biorąc pod uwagę klasę z Beatą
w tym momencie grupa nie służy integracji klasy . W żaden sposób nie chcą jej
zaakceptować mimo , że wiedzą jak jej jest przykro .

Podsumowując nasuwa
się wniosek , że grupa rówieśnicza może mieć pozytywny i negatywny wpływ na
integrację klasy , ale bezsprzecznie jest on bardzo duży .

6 . Funkcje wychowawcze grupy .

Analizując
działalność grup rówieśniczych można w przybliżeniu określić ich funkcje
wychowawcze i są to :

-

wpływanie na przebieg procesów interpersonalnych ,
kształtowanie postaw aktywności , zaspokajanie potrzeb więzi z otoczeniem ,

-

zaspokajanie aspiracji w zakresie społecznej aprobaty i
uznania przez członków grupy ,

-

współzawodnictwo rozwijające tendencję do rywalizacji ,

-

rozbudzenie zainteresowań oraz potrzeb kontaktów
towarzyskich ,

-

zaspokojenie potrzeb emocjonalnych ,

-

wypełnienie wolnego czasu .

Jak widać grupy
rówieśnicze mają bardzo duże znaczenie w kształtowaniu się postawy dziecka ,
ucznia oraz dorosłego człowieka .

Bibliografia

1 . K . Dymek – Balcerek , Pedagogika cz. 1 Radom 1995 .

2 . Encyklopedia pedagogiczna W – wa 1993 .

3 . S . Mika , Psychologia społeczna W – wa 1991 .

4 . W . Okoń , Słownik pedagogiczny W – wa 1992 .